دو داستانک از گریگور فِرِشِتیان
گریگور فِرِشِتیان، متولد ۱۹۹۲ در ایروان، نویسنده و مترجم ارمنی و فرزند وارتان فِرِشِتیان، نویسنده و مترجم مهم ارمنی است. گریگور فعالیت ترجمه را از حکایتهای چینی و ژاپنی آغاز و بعدها آثار ادبی متعددی را از زبانهای روسی و انگلیسی به ارمنی ترجمه کرد. داستاننویسی را نیز از سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۸ آغاز کرد و بیشتر داستانکهای او متعلق به همین دوره است. آثار ترجمهای و داستانهای او در چند نشریه و وبسایت ادبی ارمنی منتشر شدهاند.
گریگور فِرِشِتیان
کلاهی که از صاحبش بیزار بود
در این کرۀ خاکی مردی فرومایه و حقیر زندگی میکرد که همیشه کلاه زیبایی به سر داشت؛ تا اینکه صبحی در ذهن و افکار این موجود بیمایه و نفرتانگیز هزاران فکر و کار کثیف و پست شروع به لولیدن کرد و زمانی که به سراغ کلاهش رفت تا به سر بگذارد و از خانه خارج شود، متوجه شد که کلاهِ زیبایش ناپدیدی شده است.
در کلاه، بهطور معجزهآسایی احساس کرامت و عزتنفس بیدار و باعث شد تا از صاحب فرومایهاش بیزار شود؛ پس خانۀ آن مفلوک را ترک کرده و برای خود سخت در جستوجوی صاحبی شایسته تلاش میکرد. و چون بیاختیار خودش را دیوژن1 میدید، ازاینرو، بهجای جستوجو برای صاحبی مناسب در جستوجوی انسانی شایسته برآمد.
گاهگاهی جایی میایستاد تا خستگی از تن بیرون کند؛ و اگر زمانی کسی به سویش میآمد تا برش دارد، بیدرنگ پر میکشید و فرار میکرد و تنها به انسانهایی که حقیقاً از نظرش شایسته بودند، اجازه میداد تا برای زمانی آن هم کوتاه او را بر سرشان بگذارند. حتی دیده شد که گاهی برای پاداش خودش بهصورت داوطلبانه بر سر انسانهای نیکسرشت مینشست.
اما، با این همه ویژگیِ خارقالعاده و حساسیت و تیزبینی هنوز هم کلاهی بیش نبود و انتخابهایش گاهی اشتباه از آب درمیآمدند و بر سر آدمی کممایه مینشست؛ یکبار هم بی آنکه بداند بر سر نویسندهای نشست و همینکه دو سطر از نوشتههایش را خواند بیفوت وقت نه تنها از سر آن نویسنده که از روی این کرۀ خاکی ناپدید شد.
نیمکت هنری میلر2
استادی در یکی از دانشگاههای آمریکا گفت: «بپدرم برایم تعریف میکرد که زمانی هنری میلر در این کلاس درس خوانده است» و بعد با دست به یکی از دانشجوها اشاره کرد: «درست همان جا مینشست». دانشجویی که روی همان نیمکت نشسته بود، سمت راست نیمکت نگاه انداخت و متوجه خراشی روی میزش شد که تا آن روز آن را ندیده بود؛ پس از همان خراش مطمئن به این نتیجه رسید که بیبروبرگرد هنری میلر روی همین نیمکت نشسته پس غرق در غرور، رضایت خاصی در خود احساس کرد. پیش از آن اگر بیاختیار تند و وحشیانه خودش را روی نیمکت میانداخت از آن پس بسیار آرام، با احتیاط مینشست. با نیمکت حرف میزد، نوازشش میکرد حتی بهدور از چشم دیگر دانشجوها به آن میبالید و چند بوسه هم نثارش میکرد. روزی از ترس اینکه بعد از او دانشجوهای دیگری هم قرار است روی این نیمکت بنشینند بیقرار شد و نیمکت را از دانشگاه دزدید.
در خانه اگر مهمان میآمد نمیگذاشت تا آنها روی نیمکت بنشینند؛ حتی به افراد خانوادهاش هم اجازه نمیداد تا از نیمکت استفاده کنند و هر روز از اینکه بر نیمکت هنری میلر نشسته بود برخود بیشتر میبالید و بیشاز پیش لذت میبرد؛ حال آنکه حتی سطری از نوشتههای هنری میلر را نخوانده بود.
هنگاهی که این مرد در پیری به بستر مرگ افتاد پسرش را پیش خود خواند: «از هیچ تلاشی دریغ نکردم در این سالها و هر آنچه از دستم برمیآمد را انجام دادم تا افتخار نشستن بر نیمکت هنری میلر تنها برای من باشد. و میدانی که خودت یکبار هم روی آن ننشستهای. من بهزودی میمیرم و خوشحالم که تو این افتخار را داری که مراقب این نیمکت باشی؛ پس مانند من نگذار تا کسی روی آن بنشیند و از آن استفاده کند؛ یا مبادا چیز سنگینی رویش بگذارند، چیزی روی چوب نیمکت بریزند و تا جایی که ناچار نشدی جابهجایش هم نکن». پدر نزدیک به پانزده تا بیست دقیقه تنها از این موضوع حرف زد و پس از آن پسرش گفت: « آرام باش. این نیمکت را مانند یادگاری گرانبها نگه خواهم داشت و از آن مراقبت خواهم کرد و تمام توصیههایت را بهخاطر خواهم سپرد».
پدرش با شنیدن این حرفهایش احساس آسودگی و سبکی کرد. لبخندی ابلهانه بر لبهایش نشست و همان دَم جان داد.
—————–
- صورت فرانوسی واژۀ دیوجانس؛ فیلسوف یونانی ۳۲۷ م.؛ پیرو مکتب کلبی؛ که ثروت را تحقیر میکرد و از مقررات اجتماعی بیزار بود.
- هنری میلر (۱۸۹۱–۱۹۸۰)؛ نویسنده و نقاش آمریکایی، مشهور به رمانهایش با رویکردی صریح و ساختارشکنانه؛ از آثار شناختهشده او میتوان به مدار رأسالسرطان و مدار رأسالجدی اشاره کرد. او از چهرههای تأثیرگذار ادبیات آمریکا در سده بیستم به شمار میرود.
- درباره نویسنده:
- از همین نویسنده:
آنی هوسِپیان (مترجم و ویراستار ادبی)؛ متولد تهران، عضو انجمن مترجمین ایران، دارای مدارک کارشناسی جامعهشناسی (آزاد تهران)، کارشناسی ارشد جامعهشناسی (آزاد تهران)، دانشآموخته زبان و ادبیات ارمنی (تهران) است. او دورههای داستاننویسی، نقد ادبی، فن ترجمه، روش ترجمه، ویرایش صوری، ویرایش زبانی و نگارشی و محتوایی، آمادگی متن پیش از ترجمه، ویرایش اثر ترجمه، ویرایش اثر تألیف را گذرانده است.
آنی هوسِپیان، سرویراستار و عضو هئیتتحریریۀ ماهنامۀ ادبی اجتماعی «پیام اندیشکده» طی سالهای 97 تا 98، عضو هئیتتحریریۀ و دبیر بخش ترجمه مجلۀ الکترونیکی «چوک» در بازهی زمانی ۱۳۹۸ تا 1400 و سرویراستار نشر نائیری از سال 1400 تا 1402 بوده و از سال 1402 تا کنون نیز دبیر ادبیات ارمن و ویراستار نشر نریمان است.
او بیش از سیوپنج کتاب ادبی را ویرایش کرده و بیش از پنجاه مقاله درباره ادبیات و نویسندگان ارمن در مجلۀ چوک تألیف کرده است. تألیف و ترجمه هفت مقاله و داستان در نشریۀ «نبشت» در انگلستان، ترجمه سه عنوان کتاب از فارسی به ارمنی «آه ای مامان اثر احمد حسنزاده، مرد اسکلتی و من اینجا دیوانهام اثر مهدی رضایی» 1400، ترجمه پنج داستان از آلکسل باکونتس و هراند ماتوسیان در نشر نودا 1401، کتاب «بنفشه آلپ» از آکسل باکونتس در نمایشگاه کتاب سال 1401 تهران، پرفروشترین کتاب نمایشگاه و نشر نودا، از فعالیتهای ترجمهای او بودهاست.
آنی هوسِپیان به زبانهای: ارمنی، ارمنی باستانی، فارسی، انگلیسی، فرانسه تسلط دارد و بهعنوان ویراستار نمونهی سال و ویراستار دو زبانِ فارسی ارمنی از طرف وزارت ارشاد و مؤسسه ویراستاران در سالهای 1399و 1401 را در کارنامه دارد.
دیگر آثار ترجمهای و فعالیتهای او عبارتند از:
چاپ دو داستان ترجمه شده از فارسی به ارمنی در سایت ادبی «گرانیش، ارمنستان» اثر احمد حسنزاده؛ این داستانها جز پر خوانندهترین داستانهای سال 1402 بودند در ارمنستان.
ترجمه نمایشنامه «یک کشتی پر از میخک برای هراند دینک» اثر آنا داوتیان، به مناسبت صدوهشتمین سالگرد نسلکشی ارمنها، چاپ اول بهار 1402 نشر نریمان. چاپ دوم پائیز همان سال 1402 نشر نریمان، رونمایی اول: با همکاری مؤسسه ترجمه و تحقیق هور رونمایی دوم: شبهای بخارا.
باز ترجمه و ویرایش کتاب شعر «باد صبا» اثر دراگو اشتانبوگ، سفیر کرواسی در ایران، از انگلیسی به ارمنی، در نشر نریمان 1402.
باز ترجمه و ویرایش کتاب «زنگبرج خاموشنشدنی» اثر بارویر سواک، به مناسبت صدمین زادروز این شاعر، در نشر نریمان چاپ اول مهر 1403 و چاپ دوم آذر همان سال 1403، رونمایی شبهای بخارا.
ترجمه کتاب «از نوزادهشدگان» اثر زارا بابایان، به مناسبت صدمین سال نسلکشی ارمنها، بهار 1404، نشر نریمان، رونمایی مؤسسه ترجمه و تحقیق هور.
دبیر افتخاری فصلنامۀ ادبی نوشتا (شماره 65. آذر 1404) تحتعنوان ادبیات ارمنستان.
مترجم فارسی به ارمنیِ وب سایت رسمیِ کتابخانۀ ملی ارمنستان (آرت کالج)، از سپتامبر 2025 تا کنون، در این وب سایت رسمی داستانهایی از احمد محمود، بیژن نجدی، حسین آتشپرور و … ترجمه و منتشر شده است.
