ایران پس از دوران صفویه به چنگ خوان یغمای قاجار افتاد و سیطره بیش از پنجاه سال سلطنت قاجار باعث فروپاشی و انحطاط ایران در آستانه دوره رنسانس و پیشرفت اروپا شد. علت عقب‌افتادگی ایران را بسیاری از محققان و مورخان به کرات نوشته‏‌اند. از خیانت و وابستگی دولت‌مردان تا توطئه خارجیان، فقدان فرهنگ اجتماعی و… اما آنچه مهم‌تر از سایر مسائل بود صعود چوپانان، راهزنان و تاجرباشی‌ها به پادشاهی کشوری که روزگاری امپراطوری محسوب می‏شد، بود که ایران را به پاره کشوری تبدیل کرد که هر پاره آن مثل جگرگوشه‌‏ای که از بین برود به تصاحب بیگانگان درآمد و از این جهت لکه ننگی بر دامان قاجار نشست که هیچگاه پاک نخواهد شد. فارغ از گفته‏‌ها و مدارک و مستنداتی که درباره هرزگی، بی‏‌بندوباری و تاریک‌خانه‏‌های سیاسی و اقتصادی قاجار گفته می‌‏شود، سند ذیل حکایت گویای کشورداری در دوره‌‏ا‌‌ی است که درشکه توسعه و پیشرفت در ممالک اروپائی چهارنعله به سوی اصلاحات می‏‌رفت. ارقام بودجه سال ۱۲۸۶ به نقل از کتاب «امیرکبیر» نوشته زنده‌‌‏یاد فریدون آدمیت به شرح ذیل بوده است:

ارقام درآمد خالص نقدی ایالات که پس از کسر مخارج ایالتی به خزانه پرداخت گردیده است:

«ارقام خرج»

تدقیق در ارقام فوق نشان می‏‌دهد که جبره و مواجب کارکنان اصطبل و مهتران (بخوانید بودجه اصطبل – ردیف ۷) حدود ۳/۶  برابر بودجه کارکنان عدلیه (دیوان‌خانه) بوده و مجموع بودجه ردیف‌های (۷ و۱۳) یعنی (بودجه اصطبل و دلقک‌های شاه) رویهم ۲۷.۱۸۰ تومان و در مقابل بودجه کارکنان عدلیه ۲.۷۴۶ تومان و یا به تعبیری ده درصد بودجه «اصطبل و مهتران» بوده، چرا که دلقک‌های شاه هم دست کمی از ابواب اصطبل نداشته‏‌ا‌ند! با بررسی اجمالی این ارقام می‏‌توان انتظار داشت که وضعیت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی آن روزگار چگونه باید بوده باشد و چرا نابسامانی و بی‌امنیتی همیشه گریبان‌گیر مردم ستم‌دیده ایران بوده‌است. در دورانی که میرابو، لاوازیه، منتیسکو، لامارتین و ماکسیم گورکی حاصل اندیشه و اراده انسان‌ها در دنیای در حال توسعه بودند، حاصل دسترنج مردم ایران را اشراف و اعیان و اصطبل و دلقک‌ها به‌باد فنا می‌‏دادند و همین توجه خاص به اصطبل و دلقک‌های اعلیحضرت سرانجام دودمان قاجار را به باد فنا داد. فاعتبروا یا اولی‏الابصار.

• درباره نویسنده:
• از همین نویسنده:

غلامحسین دوانی

غلامحسین دوانی؛ پژوهش‌گر اقتصادی و عضو انجمن اقتصاددانان حرفه‌ای بریتیش کلمبیا و از اعضای حسابداران خبره آمریکای شمالی

• صنعت فوتبال؛ از کشف استعداد تا قرارداد
• نطریه آخرالزمانی چیست و از کجا آمده است؟
• تاریخچه مالیات در جهان و مبانی نظام مالیاتی کانادا (۲)
• تاریخچه مالیات در جهان و مبانی نظام مالیاتی کانادا
• اژدهای چینی چگونه با برنامه‌های پنج‌ساله جهان را بلعید؟
• نسل‌ها و نقش آن‌ها در توسعه اقتصادی و تحولات اجتماعی
• اجماع لندن: طرحی برای بازسازی اقتصاد جهانی در قرن بیست‌ویکم